Nếu từ thực tiễn phòng đọc của lưu trữ lịch sử có thể thấy vai trò của tài liệu trong việc làm rõ từng vấn đề cụ thể thì việc chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ trên môi trường số lại mở ra một phạm vi tác động rộng hơn. Không chỉ dừng lại ở phục vụ tra cứu, tài liệu lưu trữ khi được công bố còn góp phần làm sáng rõ sự thật lịch sử, cung cấp thông tin chính thống và hỗ trợ đấu tranh với những nhận thức lệch lạc.

Bước vào kỷ nguyên số, khi thông tin lan tràn nhanh trên các nền tảng số, muốn xác thực thật, giả phải có căn cứ để chứng minh. Tài liệu lưu trữ chính là chứng cứ có sức thuyết phục đặc biệt, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

Công khai danh mục hồ sơ, tài liệu lưu trữ trên Website (nguồn: Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình)

Trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ lưu trữ, tôi thấy rõ rằng những hồ sơ, tài liệu được hình thành trong hoạt động của cơ quan, tổ chức chính là những bằng chứng mang giá trị pháp lý tin cậy nhất. Có những trường hợp chỉ một văn bản được tìm thấy đã giúp người dân giải quyết được vướng mắc kéo dài nhiều năm. Khi đó, giá trị của tài liệu không chỉ nằm ở thông tin mà còn ở việc khẳng định điều đúng và làm rõ điều chưa rõ.

Nếu độc giả trực tiếp đến khai thác, sử dụng tài liệu tại phòng đọc là phương pháp bị động trong phát huy giá trị tài liệu thì công bố, giới thiệu tài liệu là phương pháp mà các Lưu trữ chủ động đưa tài liệu đến với công chúng. Đồng thời công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ còn thể hiện rõ tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước; từng bước đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của xã hội.

Trong điều kiện chuyển đổi số, khi thông tin có thể bị hiểu sai hoặc lan truyền không đầy đủ, chưa chính xác trên không gian mạng thì vai trò chủ động công bố, giới thiệu tài liệu của các Lưu trữ càng trở nên thiết thực hơn. Đó không chỉ là nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản lý Nhà nước, phục vụ nghiên cứu mà còn là căn cứ để bảo vệ quyền lợi của Nhân dân và làm sáng tỏ những vấn đề từ thực tế.

Minh bạch từ tài liệu lưu trữ - nền tảng củng cố niềm tin của Nhân dân

Những năm qua, công tác lưu trữ trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đã có nhiều chuyển biến tích cực, Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh hiện đang quản lý khối lượng lớn tài liệu với hàng chục nghìn hồ sơ, tương đương hàng nghìn mét giá tài liệu, bao gồm nhiều phông tài liệu của các cơ quan thuộc nguồn nộp lưu vào lưu trữ lịch sử trên địa bàn tỉnh Ninh Bình; hồ sơ, tài liệu có giá trị về lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

Công tác thu nộp, chỉnh lý tài liệu được quan tâm thực hiện, nhiều phông tài liệu quan trọng đã được chỉnh lý hoàn chỉnh, đặc biệt là tài liệu liên quan đến lịch sử hoạt động của chính quyền địa phương. Đây là nguồn tài liệu quý phục vụ quản lý nhà nước, nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và giáo dục truyền thống.

Hoạt động khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ từng bước được đẩy mạnh, trung bình mỗi năm có hàng trăm lượt khai thác tài liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, xác minh lịch sử, giải quyết chế độ, chính sách. Có những trường hợp nhờ tài liệu lưu trữ, các cơ quan chức năng đã xác định chính xác quá trình công tác, thời gian tham gia hoạt động cách mạng, qua đó bảo đảm quyền lợi chính đáng cho đối tượng thụ hưởng. Đây không chỉ là giá trị về mặt quản lý nhà nước mà còn là minh chứng sinh động cho vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc bảo vệ sự thật lịch sử, chống lại những thông tin sai lệch, thiếu căn cứ.

Việc công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ bước đầu được triển khai thông qua các hình thức như tổ chức trưng bày, triển lãm, viết bài giới thiệu tài liệu, công bố danh mục các phông tài liệu trên Website https://luutru.ninhbinh.gov.vn/.

Thời gian qua, Trung tâm Lưu trữ lịch sử đã chủ động triển khai công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ thông qua nhiều bài viết chuyên đề đăng trên Cổng thông tin điện tử, từng bước đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng. Tiêu biểu như bài viết “Nhân chứng lịch sử mùa Xuân cách mạng 1941 từ tư liệu, tài liệu lưu trữ” giá trị của tài liệu lưu trữ được khẳng định rõ nét khi tái hiện sự kiện Bác Hồ trở về Tổ quốc, bước ngoặt quyết định của cách mạng Việt Nam. Những tư liệu, tài liệu không chỉ làm sáng rõ lịch sử mà còn góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và củng cố niềm tin của nhân dân vào con đường cách mạng mà Đảng đã lựa chọn.

Bài viết “Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình - Tri ân ngày 20/11 nhân dịp 80 năm thành lập Bộ Quốc gia Giáo dục (1945-2025)” đã khai thác nhiều tài liệu lưu trữ quý, phản ánh quá trình phát triển giáo dục địa phương đặc biệt là việc tiếp nhận, nuôi dưỡng, đào tạo nhiều thế hệ học sinh là con em cán bộ Miền Nam, là minh chứng sống động về tinh thần đoàn kết dân tộc, sức mạnh của tri thức và tình người trong những năm tháng gian khổ nhưng đầy niềm tin vào ngày thống nhất. Qua đó khẳng định tài liệu lưu trữ không chỉ là “hồ sơ hành chính” mà là “nguồn sử liệu sống” chứa đựng trí tuệ, đoàn kết và khát vọng dân tộc.

Bên cạnh đó, các bài viết “Địa danh hành chính thành phố Nam Định qua tài liệu lưu trữ”, “Ninh Bình - 80 năm Ngày Độc lập qua tài liệu lưu trữ”, hay chuyên đề “Quá trình hợp nhất tỉnh Ninh Bình (1945-2025) - ký ức hành chính qua từng trang lưu trữ” đã khai thác có hệ thống tài liệu về địa giới hành chính, lịch sử hình thành, chia tách, hợp nhất và phát triển của địa phương, góp phần cung cấp những luận cứ xác thực, khoa học về lịch sử hành chính. Những nội dung này không chỉ có giá trị lịch sử mà còn trực tiếp góp phần định hướng nhận thức xã hội, nâng cao khả năng “miễn dịch” trước các quan điểm sai lệch trong quá trình thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương hai cấp.

Công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ trên Website (nguồn: Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình)

Đặc biệt, thông qua bài viết mang tính nghiệp vụ “Nghề lưu trữ - nơi gìn giữ cả lịch sử và tình thân”, hình ảnh người làm lưu trữ và giá trị của tài liệu lưu trữ chứa dựng niềm tự hào dân tộc, tự hào về thế hệ cha ông đã được lan tỏa một cách gần gũi, sinh động; góp phần nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của công tác lưu trữ trong đời sống chính trị, xã hội.

Từ thực tiễn cho thấy việc chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ không chỉ dừng lại ở hoạt động chuyên môn mà đã trở thành một phương thức quan trọng để truyền tải thông tin chính thống, bảo vệ sự thật lịch sử và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ thực tiễn địa phương.

Tuy nhiên, việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn còn một số hạn chế: việc khai thác, sử dụng tài liệu chưa tương xứng với tiềm năng, giá trị; nhiều tài liệu quý chưa được công bố rộng rãi, chưa đến được với đông đảo công chúng; công tác công bố, giới thiệu tài liệu còn đơn điệu về hình thức, chưa tận dụng hiệu quả các nền tảng số để lan tỏa thông tin chính thống; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu của thời đại số; nhận thức của một số cơ quan, tổ chức và cá nhân về vai trò của tài liệu lưu trữ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng còn chưa cao.

Giải pháp phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Để tài liệu lưu trữ thực sự trở thành công cụ sắc bén, có sức thuyết phục trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính nền tảng, lâu dài và có trọng tâm, trọng điểm.

Một là, cần nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của công tác lưu trữ. Phải khẳng định rõ rằng công tác lưu trữ không chỉ là hoạt động quản lý hành chính đơn thuần mà còn là một nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn liền với công tác xây dựng Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Việc nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức về giá trị đặc biệt của tài liệu lưu trữ với tư cách là nguồn sử liệu xác thực, khách quan, có giá trị pháp lý và lịch sử chính là giải pháp mang tính nền tảng, tạo tiền đề để phát huy hiệu quả các giải pháp tiếp theo.

Hai là, đẩy mạnh phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, tăng cường tổ chức các hoạt động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ. Đổi mới hình thức theo hướng hiện đại, hấp dẫn, phù hợp với xu thế truyền thông số. Gắn công bố, giới thiệu tài liệu với các sự kiện chính trị, các hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống nhằm nâng cao hiệu quả lan tỏa.

Ba là, thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác lưu trữ: đầu tư, đẩy mạnh số hóa tài liệu lưu trữ, tạo lập, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, phục vụ tra cứu, khai thác nhanh chóng, chính xác, an toàn và thuận tiện; ứng dụng công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài liệu. Chuyển đổi số không chỉ giúp bảo quản an toàn tài liệu mà còn góp phần đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng.

Bốn là, gắn công tác lưu trữ với đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng: chủ động cung cấp, giới thiệu tài liệu lưu trữ cho các cơ quan báo chí, tuyên truyền để phục vụ đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái; tăng cường sử dụng tài liệu lưu trữ trong các bài viết chính luận, nghiên cứu khoa học.

Năm là, tăng cường phối hợp liên ngành trong việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, đẩy mạnh sự phối hợp giữa cơ quan lưu trữ với các cơ quan tuyên giáo và dân vận, báo chí, khoa học và công nghệ, giáo dục và văn hóa để lựa chọn và công bố, giới thiệu những tài liệu có giá trị phục vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống. Qua đó, tài liệu lưu trữ không chỉ được khai thác hiệu quả hơn mà còn lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách chủ động và bền vững.

Trách nhiệm “giữ gìn sự thật”, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng

Là một đảng viên, trực tiếp làm công tác lưu trữ, tôi nhận thức sâu sắc rằng mỗi tài liệu lưu trữ không chỉ là hồ sơ hành chính mà là một phần lịch sử của dân tộc và của Đảng. Từ thực tiễn công việc, tôi càng thấm thía rằng nếu tài liệu lưu trữ chưa được thu nộp, bảo quản và sử dụng đúng quy định thì những giá trị chân thực của lịch sử sẽ khó được bảo vệ, khó được lan tỏa. Vì vậy, bản thân luôn chủ động tham gia công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ, góp phần đưa thông tin chính thống đến với công chúng. Tôi xác định rõ không chỉ “giữ gìn tài liệu” mà phải “làm cho tài liệu lên tiếng”, biến những trang lưu trữ thành bằng chứng sống động bảo vệ chân lý.

Từ thực tiễn tại lưu trữ lịch sử, có thể thấy việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành lưu trữ mà cần có sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và sự quan tâm của toàn xã hội. Khi tài liệu được thu nộp đầy đủ, bảo quản khoa học, đúng quy định, đồng thời việc chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ được thực hiện một cách phù hợp, thường xuyên thì không chỉ phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước mà còn góp phần lan tỏa thông tin chính thống, giúp định hướng nhận thức và tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Có thể nói, trong điều kiện hiện nay, khi yêu cầu bảo vệ sự thật và định hướng thông tin ngày càng trở nên quan trọng, công tác lưu trữ càng thể hiện rõ vai trò của mình. Việc giữ gìn và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ chính là giữ gìn sự thật, góp phần bảo vệ niềm tin của nhân dân với Đảng, góp phần bảo vệ bền vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới./.

Đinh Khuyên - Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình