Bước vào kỷ nguyên số, khi thông tin lan tràn nhanh trên các nền tảng số, muốn xác thực thật, giả phải có căn cứ để chứng minh. Tài liệu lưu trữ chính là chứng cứ có sức thuyết phục đặc biệt, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

Công khai danh mục hồ sơ, tài liệu lưu trữ trên Website (nguồn: Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình)

Nghị quyết số 35-NQ/TW xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ thường xuyên của toàn hệ thống chính trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc chủ động công bố và lan tỏa thông tin chính thống từ tài liệu lưu trữ càng có ý nghĩa thiết thực.

Trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ lưu trữ, tôi nhận thấy những hồ sơ, tài liệu được hình thành trong hoạt động của cơ quan, tổ chức chính là những bằng chứng pháp lý tin cậy. Có trường hợp chỉ một văn bản được tìm thấy đã giúp người dân giải quyết vướng mắc kéo dài nhiều năm. Khi đó, giá trị của tài liệu không chỉ nằm ở thông tin mà còn ở việc khẳng định sự thật và làm rõ những vấn đề còn tồn tại.

Nếu việc độc giả trực tiếp đến khai thác, sử dụng tài liệu tại phòng đọc là hình thức phát huy giá trị tài liệu theo yêu cầu thì công bố, giới thiệu tài liệu là cách để các lưu trữ chủ động đưa tài liệu đến với công chúng. Hoạt động này đồng thời góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, khi thông tin có thể bị hiểu sai hoặc lan truyền thiếu chính xác trên không gian mạng, vai trò chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là nguồn dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước và nghiên cứu mà còn là căn cứ bảo vệ quyền lợi của Nhân dân, làm sáng tỏ những vấn đề từ thực tiễn. Nếu thông tin chính thống không được cung cấp kịp thời, khoảng trống thông tin sẽ trở thành điều kiện để các luận điệu xuyên tạc tác động đến nhận thức xã hội.

Minh bạch từ tài liệu lưu trữ - nền tảng củng cố niềm tin của Nhân dân

Những năm qua, công tác lưu trữ trên địa bàn tỉnh Ninh Bình có nhiều chuyển biến tích cực. Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh hiện đang quản lý khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu của các cơ quan, tổ chức thuộc nguồn nộp lưu vào lưu trữ lịch sử trên địa bàn tỉnh, bao gồm nhiều tài liệu có giá trị về lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, y tế, giáo dục,...

Công tác thu nộp, chỉnh lý tài liệu được quan tâm thực hiện, nhiều phông tài liệu quan trọng đã được chỉnh lý hoàn chỉnh, nhất là tài liệu phản ánh quá trình hình thành, phát triển và hoạt động của chính quyền địa phương. Đây là nguồn sử liệu quý phục vụ quản lý nhà nước, nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và giáo dục truyền thống.

Hoạt động khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ từng bước được đẩy mạnh, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học, xác minh lịch sử và giải quyết chế độ, chính sách. Nhiều trường hợp nhờ tài liệu lưu trữ đã xác định chính xác quá trình công tác, thời gian tham gia hoạt động cách mạng. Qua đó bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân. Điều đó không chỉ khẳng định giá trị của tài liệu lưu trữ trong quản lý nhà nước mà còn là minh chứng cho vai trò bảo vệ sự thật lịch sử, góp phần đấu tranh với những thông tin sai lệch, thiếu căn cứ.

Việc công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ cũng từng bước được triển khai thông qua các hình thức như trưng bày, triển lãm, giới thiệu tài liệu và công bố danh mục các phông lưu trữ trên Cổng thông tin điện tử của Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh. https://luutru.ninhbinh.gov.vn/.

Thời gian qua, Trung tâm Lưu trữ lịch sử đã chủ động triển khai công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ thông qua nhiều bài viết chuyên đề đăng trên Cổng thông tin điện tử, từng bước đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng. Tiêu biểu như bài viết “Nhân chứng lịch sử mùa Xuân cách mạng 1941 từ tư liệu, tài liệu lưu trữ” giá trị của tài liệu lưu trữ được khẳng định rõ nét khi tái hiện sự kiện Bác Hồ trở về Tổ quốc, bước ngoặt quyết định của cách mạng Việt Nam. Những tư liệu, tài liệu không chỉ làm sáng rõ lịch sử mà còn góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và củng cố niềm tin của nhân dân vào con đường cách mạng mà Đảng và Bác đã lựa chọn.

Bài viết “Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình - Tri ân ngày 20/11 nhân dịp 80 năm thành lập Bộ Quốc gia Giáo dục (1945-2025)” đã khai thác nhiều tài liệu lưu trữ quý, phản ánh quá trình phát triển giáo dục địa phương đặc biệt là việc tiếp nhận, nuôi dưỡng, đào tạo nhiều thế hệ học sinh là con em cán bộ Miền Nam tập kết ra Bắc, là minh chứng sống động về tinh thần đoàn kết dân tộc, sức mạnh của tri thức và tình người trong những năm tháng gian khổ nhưng đầy niềm tin vào ngày thống nhất. Qua đó khẳng định tài liệu lưu trữ không chỉ là “hồ sơ hành chính” mà là “nguồn sử liệu sống” chứa đựng trí tuệ, tinh thần đoàn kết và khát vọng dân tộc.

Bên cạnh đó, các bài viết “Địa danh hành chính thành phố Nam Định qua tài liệu lưu trữ”, “Ninh Bình - 80 năm Ngày Độc lập qua tài liệu lưu trữ”, hay chuyên đề “Quá trình hợp nhất tỉnh Ninh Bình (1945-2025) - ký ức hành chính qua từng trang lưu trữ” đã khai thác có hệ thống tài liệu về địa giới hành chính, lịch sử hình thành, chia tách, hợp nhất và phát triển của địa phương, góp phần cung cấp những luận cứ xác thực, khoa học về lịch sử hành chính. Những nội dung này không chỉ có giá trị lịch sử mà còn trực tiếp góp phần định hướng nhận thức xã hội, nâng cao khả năng “miễn dịch” trước các quan điểm sai lệch trong quá trình thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương hai cấp.

Đặc biệt, thông qua bài viết mang tính nghiệp vụ “Nghề lưu trữ - nơi gìn giữ cả lịch sử và tình thân”, hình ảnh người làm lưu trữ và giá trị của tài liệu lưu trữ chứa dựng niềm tự hào dân tộc, tự hào về thế hệ cha ông đã được lan tỏa một cách gần gũi, sinh động; góp phần nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của công tác lưu trữ trong đời sống chính trị, xã hội.

Từ thực tiễn cho thấy, việc chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ không chỉ là hoạt động chuyên môn mà đã trở thành phương thức quan trọng để truyền tải thông tin chính thống, bảo vệ sự thật lịch sử và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ thực tiễn địa phương.

Tuy nhiên, việc phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn còn những hạn chế: khai thác, sử dụng tài liệu chưa tương xứng với tiềm năng và giá trị; nhiều tài liệu quý chưa được công bố rộng rãi, chưa đến được với đông đảo công chúng; công tác công bố, giới thiệu tài liệu còn đơn điệu, chưa phát huy hiệu quả các nền tảng số trong lan tỏa thông tin chính thống; ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu của thời đại số; nhận thức của một số cơ quan, tổ chức, cá nhân về vai trò của tài liệu lưu trữ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chưa thực sự đầy đủ.

Giải pháp phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Để tài liệu lưu trữ thực sự trở thành công cụ sắc bén, có sức thuyết phục trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính nền tảng, lâu dài và trọng tâm.

Một là, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của công tác lưu trữ. Cần khẳng định công tác lưu trữ không chỉ là hoạt động quản lý hành chính mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với công tác xây dựng Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức về giá trị của tài liệu lưu trữ với tư cách là nguồn sử liệu xác thực, khách quan, có giá trị pháp lý và lịch sử là giải pháp nền tảng để nâng cao hiệu quả các nhiệm vụ khác.

Hai là, đẩy mạnh phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Tăng cường công bố, giới thiệu tài liệu bằng các hình thức hiện đại, phù hợp với xu thế truyền thông số; gắn với các sự kiện chính trị, hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống nhằm lan tỏa thông tin chính thống, định hướng nhận thức xã hội.

Ba là, thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác lưu trữ. Đẩy mạnh số hóa tài liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ tra cứu, khai thác nhanh chóng, chính xác, an toàn; từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ tìm kiếm thông minh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo quản và khai thác tài liệu. Chuyển đổi số không chỉ giúp bảo đảm an toàn tài liệu mà còn mở rộng khả năng tiếp cận nguồn thông tin chính thống, đưa tài liệu lưu trữ đến gần hơn với công chúng.

Bốn là, gắn công tác lưu trữ với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Chủ động cung cấp, giới thiệu tài liệu lưu trữ cho các cơ quan báo chí, tuyên truyền phục vụ đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; tăng cường sử dụng tài liệu lưu trữ trong các bài viết chính luận, nghiên cứu khoa học và hoạt động giáo dục truyền thống. Qua đó phát huy vai trò của tài liệu lưu trữ như những chứng cứ lịch sử khách quan, góp phần bảo vệ sự thật và củng cố niềm tin xã hội.

Năm là, tăng cường phối hợp liên ngành trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Đẩy mạnh phối hợp giữa cơ quan lưu trữ với các cơ quan tuyên giáo và dân vận, báo chí, khoa học và công nghệ, giáo dục và văn hóa trong lựa chọn, công bố, giới thiệu những tài liệu có giá trị phục vụ tuyên truyền, giáo dục truyền thống. Qua đó, tài liệu lưu trữ không chỉ được khai thác hiệu quả mà còn lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách chủ động, bền vững.

Trách nhiệm “giữ gìn sự thật”, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng

Là một đảng viên trực tiếp làm công tác lưu trữ, tôi nhận thức sâu sắc rằng mỗi tài liệu lưu trữ không chỉ là hồ sơ hành chính mà còn là một phần lịch sử của dân tộc và của Đảng. Từ thực tiễn công việc, tôi càng thấm thía rằng nếu tài liệu chưa được thu nộp, bảo quản và khai thác đúng quy định thì những giá trị chân thực của lịch sử sẽ khó được bảo vệ và lan tỏa. Vì vậy, bản thân luôn chủ động công bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ, góp phần đưa thông tin chính thống đến với công chúng. Tôi xác định không chỉ “giữ gìn tài liệu” mà còn phải “làm cho tài liệu lên tiếng”, biến những trang lưu trữ thành bằng chứng sống động bảo vệ chân lý. Đó cũng là cách người làm lưu trữ thực hiện trách nhiệm chính trị của mình trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Từ thực tiễn tại lưu trữ lịch sử, có thể thấy phát huy giá trị tài liệu lưu trữ không chỉ là nhiệm vụ của ngành lưu trữ mà cần sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan và sự quan tâm của toàn xã hội. Khi tài liệu được thu nộp đầy đủ, bảo quản khoa học, đồng thời việc công bố, giới thiệu được thực hiện thường xuyên, phù hợp thì không chỉ phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước mà còn góp phần lan tỏa thông tin chính thống, định hướng nhận thức và tạo sự đồng thuận xã hội.

Trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu bảo vệ sự thật và định hướng thông tin ngày càng quan trọng, công tác lưu trữ càng khẳng định rõ vai trò của mình. Giữ gìn và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ chính là giữ gìn sự thật, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới./.

Đinh Khuyên - Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình