Những ngày của tháng cuối năm 2025, khi phố xá cuộn lên nhịp sống tất niên hối hả, các cơ quan, tổ chức tất bật tổng kết và xây dựng kế hoạch cho năm mới 2026 thì tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình, nơi dãy hành lang vẫn vang lên những bước chân quen thuộc – chậm rãi, kiên trì và đầy trách nhiệm. Ngày 03/01/2026, với những người làm lưu trữ, đây không chỉ là một ngày lễ mà đó còn là ngày nghề được gọi đúng tên mình, ngày ký ức được tri ân và là ngày lịch sử mở thêm một trang mới.

Khi thời gian được gọi bằng tên “Ngày 03 tháng 01”

Sau 80 năm âm thầm đồng hành cùng đất nước, lần đầu tiên Ngày Lưu trữ Việt Nam (Ngày 03 tháng 01 hằng năm) được ghi nhận trong một văn bản luật – Luật Lưu trữ số 33/2024/QH15. Giây phút ấy, với những người làm nghề, giống như nghe thấy nhịp tim công việc của mình được vang lên giữa đời sống:

“Chúng tôi đã nhìn thấy” Nghề Lưu trữ vốn lặng lẽ quá lâu, chúng tôi không có những buổi họp báo, không xuất hiện trong tiếng vỗ tay, không có những chiếc bục sáng rực nhưng trong mỗi quyết định của tỉnh, mỗi chứng cứ pháp lý, mỗi quyền lợi công dân được giải quyết, trong mỗi trang sử của quê hương luôn có bóng dáng của tài liệu lưu trữ.

Và hôm nay, nghề đã có một ngày chính thức - Một ngày được luật pháp đặt vào trang trọng - Một ngày để những người làm lưu trữ biết rằng sự lặng thầm của mình chưa từng vô nghĩa.

Lưu trữ lịch sử Ninh Bình trong một thời khắc chưa từng có

Ngày Luật Lưu trữ 2024 có hiệu lực (01/7/2025) cũng là ngày Ninh Bình bước vào mốc hành chính mới - quá trình hợp nhất với Nam Định và Hà Nam. Một trang lịch sử hành chính mới mở ra, một khối tài liệu lưu trữ đồ sộ đang đổ về khi đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động, một dòng ký ức đang chuyển động và Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh là nơi những dòng ký ức ấy về an trú.

Trung tâm Lưu trữ lịch sử là đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình có chức năng giúp Giám đốc Sở Nội vụ thực hiện các nghiệp vụ lưu trữ theo quy định của Luật Lưu trữ đối với tài liệu lưu trữ thuộc thẩm quyền quản lý; thực hiện các dịch vụ công về lưu trữ theo quy định của pháp luật.

Quyết định số 60/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 của UBND tỉnh Ninh Bình về việc thành lập Trung tâm Lưu trữ lịch sử thuộc Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình

Sự hợp nhất hành chính Ninh Bình – Nam Định – Hà Nam mở ra một phạm vi lưu trữ rộng hơn, nguồn tài liệu phong phú hơn, nhưng cũng đòi hỏi năng lực quản lý cao hơn. Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình đang đối diện với:

- Lượng tài liệu của các huyện kết thúc hoạt động khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp được giao cho Trung tâm Lưu trữ lịch sử quản lý lớn chưa từng có;

- Yêu cầu chỉnh lý, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ;

- Nhiệm vụ thu nộp tài liệu của các cơ quan thuộc nguồn nộp lưu vào lưu trữ lịch sử tỉnh đủ, đúng thành phần, chất lượng, số lượng;

- Trách nhiệm bảo quản an toàn tuyệt đối và áp dụng các biện pháp khoa học ký thuật, công nghệ để kéo dài tuổi thọ cho tài liệu lưu trữ mang giá trị pháp lý và lịch sử đặc biệt;

- Sứ mệnh phát huy tối đa giá trị của mỗi tài liệu lưu trữ, để không một tài liệu nào bị lãng quên.

Nhưng thách thức cũng chính là động lực khi Luật Lưu trữ 2024 tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, hiện đại và tiến bộ, Trung tâm Lưu trữ lịch sử có thêm cơ sở để chuẩn hóa quy trình, đề nghị cấp có thẩm quyền đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hướng tới mô hình “Lưu trữ thông minh – Kho tư liệu số phục vụ Nhà nước và Nhân dân”.

Những ngày cuối tháng 6 năm 2025, kho lưu trữ giống như trái tim đập nhanh hơn. Hàng trăm, hàng nghìn mét tài liệu lưu trữ của các cơ quan cấp huyện kết thúc hoạt động, các cơ quan, tổ chức sáp nhập, giải thể; những hồ sơ dày dặn của từng địa phương; những bản đồ, sổ sách, quyết định,… của cả một giai đoạn chuyển đổi, tất cả được nâng niu như đón những người con trở về sau hành trình dài.

Tiếp nhận tài liệu vào kho lưu trữ tạm thời khi cấp huyện kết thúc hoạt động

Có những tài liệu mang dấu ấn thời gian, mùi giấy cũ thoảng như hơi thở của quá khứ, có những hồ sơ của những cán bộ đã đi xa, có những bản quyết định từng làm thay đổi vận mệnh của hàng nghìn con người và có những tài liệu mà chính chúng tôi cũng rưng rưng khi mở ra, nhìn thấy một phần lịch sử quê hương, nguồn cội của mình hiện ra chân thật đến nao lòng.

Những người đi nhặt, ghép từng mảnh ký ức

Có ai hiểu được công việc của chúng tôi? Có ai biết rằng đằng sau mỗi trang tài liệu đã là bao lần lau bụi, bao lần mốc được xử lý, bao dòng mô tả được viết lại cho đúng từng chữ, từng con số? Có ai hay rằng giữa đêm khuya, khi kho ám mùi giấy cũ, vẫn còn người cặm cụi sửa từng chỉ mục, từng phiếu tin, hoàn thiện mục lục hồ sơ, mục lục văn bản để mai này độc giả chỉ mất vài phút là tìm được thông tin chính xác?

 

Lưu trữ không chỉ là công việc của đôi tay, khối óc, nó còn là công việc của trái tim, vì chỉ có trái tim mới giúp ta kiên trì đi nhặt từng mảnh ký ức rời rạc, rồi xếp chúng lại để quá khứ tiếp tục sống. Với chúng tôi mỗi hồ sơ là một con người, một cơ quan, một câu chuyện và chúng tôi – những người làm công tác lưu trữ – chính là người gìn giữ những câu chuyện ấy.

Khi mỗi trang sử cần được ghi nhớ và tiếp nối

Công việc chúng tôi làm không ồn ào, không có những cuộc họp rực rỡ, không có khẩu hiệu lớn lao. Chúng tôi chỉ có một niềm tin rằng lịch sử phải được sống mãi.

Lịch sử sống khi tài liệu được bảo quản an toàn.

Lịch sử sống khi công dân tìm thấy giấy tờ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Lịch sử sống khi những văn bản, quyết định của cơ quan có thẩm quyền được hiểu đúng và đặt đúng vị trí.

Lịch sử sống khi nhà nghiên cứu mở hồ sơ, tài liệu và nhìn thấy cả một giai đoạn được tái hiện rõ ràng.

Lịch sử sống khi những người đã rời nhiệm sở vẫn thấy bóng mình trong những dòng văn bản còn lưu lại.

Lịch sử sống cho các thế hệ mai sau biết rõ cội nguồn.

Và lịch sử sống khi có những người lặng thầm gìn giữ nó mỗi ngày.

80 năm – một lời tri ân

Trong 80 năm xây dựng và phát triển của ngành, điều làm nên bản sắc của nghề không phải chỉ là nghiệp vụ mà còn là thái độ: lặng lẽ, tỉ mỉ, chuẩn xác, trung thực và nhiệt huyết. Những phẩm chất ấy hội tụ đầy đủ trong đội ngũ lãnh đạo và viên chức, người lao động của Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình – những con người dành cả tuổi trẻ cho những hồ sơ, tài liệu lưu trữ để lịch sử được sống mãi.

Tám mươi năm – niềm tự hào ngời sáng,

Ngành lưu trữ tự tin, rạng rỡ giữ sử vàng.

Xin ngợi ca những trái tim son sắt,

Hiến dâng đời cho sự sống của “hồ sơ”.

Hôm nay, giữa kho tài liệu im ắng, chúng tôi chợt nhận ra mình đã đi cùng lịch sử lâu đến vậy, 80 năm – không phải là hành trình của một đời người mà là hành trình của một nghề, nghề của những người chọn đứng sau ánh sáng để giữ ánh sáng cho người khác.

Với Lưu trữ lịch sử Ninh Bình, hành trình ấy đi từ những trang tài liệu của những năm 1945 đến những hồ sơ của giai đoạn đổi mới, rồi đến những tài liệu của hàng nghìn cơ quan, tổ chức, cá nhân từng hiện diện và nay vẹn nguyên trong ký ức của quê hương.

Gắn bó với nghề, chúng tôi hiểu một điều: Không có công việc nào nhỏ khi nó gìn giữ lịch sử của cộng đồng và không có nghề nào thầm lặng mà lại quan trọng như lưu trữ.

Để lịch sử của Ninh Bình sống mãi

80 năm ngày Lưu trữ Việt Nam, lịch sử chính thức đặt vào tay Lưu trữ lịch sử Ninh Bình sứ mệnh:

Không chỉ lưu trữ tài liệu, mà còn lưu trữ sự chuyển mình của cả một vùng địa lý mới;

Không chỉ bảo quản ký ức, mà còn gìn giữ sự thật;

Không chỉ sắp xếp hồ sơ, tài liệu mà còn kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai.

Khi cánh cửa kho mở ra, từng giá tài liệu sáng lên dưới ánh đèn, đó không chỉ là giấy, đó là ký ức của quê hương, là hơi thở của lịch sử, là âm vang của Ninh Bình qua từng giai đoạn, là lời nhắc rằng mọi điều chúng ta làm hôm nay sẽ là căn cứ và là tư liệu của mai sau.

Lưu trữ – nơi lịch sử của Ninh Bình sống mãi - Không phải chỉ trong tài liệu mà trong từng giọt mồ hôi, từng sự tận tâm, từng trái tim đang âm thầm bảo vệ ký ức, xây dựng quê hương.

Ở nơi ấy, quá khứ không bị lãng quên.

Ở nơi ấy, hiện tại được soi chiếu.

Và ở nơi ấy, tương lai luôn bắt đầu từ những trang tài liệu lưu trữ.

 

Đinh Thị Khuyên – Lưu trữ viên

Trung tâm Lưu trữ lịch sử, Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình