Tài liệu lưu trữ là nguồn thông tin có giá trị đặc biệt, phản ánh quá trình hình thành và phát triển của đất nước, của các địa phương, cơ quan, tổ chức và xã hội.

Việc tổ chức cho khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ góp phần phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, không phải mọi tài liệu lưu trữ đều được tiếp cận tự do. Một số tài liệu thuộc diện tiếp cận có điều kiện nhằm bảo đảm yêu cầu về bảo vệ bí mật nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân và an toàn của tài liệu.

 

Luật Lưu trữ số 33/2024/QH15 đã có nhiều quy định mới về quản lý, bảo quản, khai thác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ, trong đó quy định về tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện tại Lưu trữ lịch sử. Nghị định số 113/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Lưu trữ, tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện các quy định này trong thực tiễn.

1. Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện là gì?

Tại Khoản 14 Điều 2 của Nghị định số 113/2025/NĐ-CP đã nêu rõ: Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện tại lưu trữ lịch sử là tài liệu lưu trữ thuộc danh mục bí mật nhà nước và tài liệu lưu trữ có thông tin nếu sử dụng có thể ảnh hưởng xấu đến quốc phòng, an ninh quốc gia, lợi ích quốc gia, dân tộc, quan hệ quốc tế; trật tự, an toàn xã hội; đạo đức xã hội, sức khoẻ của cộng đồng.

2. Thẩm quyền cho phép sử dụng tài liệu tiếp cận có điều kiện tài lưu trữ lịch sử cấp tỉnh.

Đối với tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 25 Luật Lưu trữ và điểm b khoản 2 Điều 21 của Thông tư số 06/2025/TT-BNV của Bộ Nội vụ, đã chỉ dõ: người đứng đầu Lưu trữ lịch sử chỉ quyết định cho sử dụng sau khi có sự đồng ý của cơ quan tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về lưu trữ. Vì vậy, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ lịch sử quyết định việc sử dụng tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện của độc giả sau khi có sự phê duyệt của Giám đốc Sở Nội vụ.

3. Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện tại lưu trữ lịch sử được quy định cụ thể như sau:

Tại các Điều 33,34,35 Chương VI Nghị định số 113/2025/NĐ-CP ngày 03/6/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Lưu trữ, bao gồm:

a) Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, lợi ích quốc gia, dân tộc, quan hệ quốc tế.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về chủ quyền lãnh thổ quốc gia, biên giới, các đơn vị hành chính có đường biên giới quốc gia, đàm phán, xác lập, thực thi chủ quyền lãnh thổ quốc gia.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về chiến lược an ninh, chiến lược bảo vệ tổ quốc, kế hoạch phòng thủ, kế hoạch động viên quốc phòng; các tài liệu về sẵn sàng chiến đấu, tác chiến, huấn luyện quân sự.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về nghiên cứu, chế tạo, cải tiến, sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu vũ khí, khí tài, các phương tiện, trang thiết bị, kỹ thuật phục vụ an ninh, quốc phòng.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về các vụ án, vụ việc phản cách mạng, chống Đảng, chống Nhà nước.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về tổ chức và hoạt động của cơ quan tình báo, phản gián.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về tình hình an ninh chính trị khu vực biên giới quốc gia.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về vấn đề đối ngoại và quan hệ chiến lược của Việt Nam với các nước.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về công tác đối ngoại, làm việc, đàm phán, tiếp xúc cấp cao của Đảng, Nhà nước với đoàn cấp cao nước ngoài, với các đảng chính trị, các tổ chức quốc tế.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về di cư, nhập cư, công tác lãnh sự, bảo hộ công dân.

Tài liệu lưu trữ về hiệp định, hiệp ước giữa Việt Nam với các nước, các tổ chức quốc tế nếu công bố có ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các bên.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về tài nguyên, địa chất, khoáng sản, môi trường, năng lượng quốc gia.

Tài liệu thiết kế, xây dựng các công trình trọng điểm quốc gia về kinh tế, an ninh, quốc phòng, văn hóa xã hội, trụ sở của cơ quan nhà nước.

Tài liệu liên quan đến bí mật kinh doanh của doanh nghiệp.

Tài liệu về Việt Nam cho vay, viện trợ cho nước ngoài và vay, viện trợ của nước ngoài cho Việt Nam.

Tài liệu liên quan đến dự trữ quốc gia như: dự trữ ngoại tệ, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý hiếm, lương thực.

b) Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện liên quan đến trật tự, an toàn xã hội

Tài liệu lưu trữ có thông tin về giải quyết, xử lý các vụ việc, điểm nóng phức tạp về an ninh, trật tự.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về giải quyết, xử lý các vụ việc về hoạt động kích động, chia rẽ đoàn kết dân tộc.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về bảo vệ chính trị nội bộ, lịch sử chính trị của cá nhân. Điều

c) Tài liệu lưu trữ tiếp cận có điều kiện liên quan đến đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng

Tài liệu lưu trữ có thông tin về hành vi tội ác nguy hiểm, lối sống không phù hợp.

Tài liệu lưu trữ có thông tin về y tế, dịch bệnh nếu công bố có ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

4. Khai thác đúng quy định để phát huy giá trị tài liệu lưu trữ

Tài liệu lưu trữ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức khai thác và sử dụng hiệu quả. Việc quy định điều kiện tiếp cận không nhằm hạn chế việc khai thác tài liệu mà nhằm bảo đảm tài liệu được sử dụng đúng pháp luật, an toàn và bền vững.

Mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân khi khai thác tài liệu lưu trữ cần chủ động tìm hiểu quy định, thực hiện đúng thủ tục và tôn trọng các điều kiện tiếp cận đối với từng loại tài liệu.

Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Ninh Bình luôn hướng tới việc bảo đảm an toàn tài liệu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để cơ quan, tổ chức, cá nhân được tiếp cận và sử dụng những tài liệu được phép, qua đó góp phần đưa giá trị của tài liệu lưu trữ đến gần hơn với xã hội, phục vụ nghiên cứu, giáo dục và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Phòng Phát huy giá trị TL - LƯU TRỮ LỊCH SỬ TỈNH NINH BÌNH